‘Bronstijd. Vuur van verandering’

Grote overzichtstentoonstelling Rijksmuseum van Oudheden vanaf 18 oktober 

Met de grote overzichtstentoonstelling ‘Bronstijd. Vuur van verandering’ richt het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden de schijnwerpers op de rijke erfenis van een ongekende sleutelperiode in de prehistorie van Nederland en West-Europa: de bronstijd (2000-800 v.Chr.). ‘Bronstijd. Vuur van verandering’ brengt de mooiste en indrukwekkendste bronstijdvoorwerpen uit Nederland en omringende landen bij elkaar. Meer dan 400 archeologische vondsten illustreren de verhalen over de wereld en de mensen van toen: hun dagelijkse leven, rituelen en gebruiken. Met prominente bruiklenen uit musea en verzamelingen uit Nederland, Duitsland, Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Denemarken is dit de eerste grote tentoonstelling in Nederland over de bronstijd. De expositie is te zien van 18 oktober 2024 tot en met 16 maart 2025. www.rmo.nl/bronstijd 

Brons: glanzend als goud in de zon, hard, herbruikbaar en meer dan steen geschikt voor het maken van sterke wapens, prachtige sieraden en gebruiksvoorwerpen. Meer dan 4000 jaar geleden leidde de ontdekking ervan tot opzienbarende culturele, maatschappelijke en technologische veranderingen. Met de groeiende vraag naar brons en de grondstoffen koper en tin groeiden grote netwerken over land en zee, die Europa op ongekende wijze verbonden. Er ontstonden machtige elites, een circulaire economie met het eerste ‘geld’ en een omvangrijke inrichting van het landschap. Tegelijkertijd speelden voorouders, goden en natuurkrachten een centrale rol in het leven van de mensen van toen. 

Te zien in Leiden 

De expositie voert bezoekers langs meer dan 2000 jaar van grote veranderingen, technologische ontwikkelingen en ontdekkingen. Echte blikvangers in de expositie zijn de meesterwerken van metaalsmeedkunst, zoals de beroemde ‘gouden hoed van Schifferstadt’ (Duitsland) en de ‘Mold Gold Cape’ (Groot-Brittannië), sieraden en wapens. Bijzonder is de hereniging – voor het eerst sinds 3400 jaar – van zes ceremoniële bronzen reuzenzwaarden. Het is niet alleen kostbaar metaal dat er blinkt, minstens zo indrukwekkend zijn de voorwerpen uit het dagelijks leven zoals barnstenen kralen, de ’oudste jurk van Nederland’, een houten pollepel, een laddertje en speelgoeddiertjes van klei, die duizenden jaren in de grond bewaard zijn gebleven. Extra aandacht is er voor de verwevenheid van het alledaagse met de wereld van de voorouders en de goden, onder andere zichtbaar in de centrale rol van de zonnecyclus en de grote hoeveelheid kostbare offers die in rivieren en moerassen werden achtergelaten. Ook recent onderzoek naar rituele landschappen en grafheuvels, voorouderverering, nieuwe taal en DNA komt aan bod. 

De bronstijd wordt door sommigen gezien als hét begin van een modern Europa. De expositie onderzoekt of dat zo is en welke spiegel deze periode ons voorhoudt. In een audiotour vertellen bronstijd-experts over de nieuwste wetenschappelijke ontdekkingen en de topstukken in de tentoonstelling. 

De bronstijd 

Vierduizend jaar geleden begint een nieuw tijdperk: de bronstijd. Die markeert een tijd van ingrijpende veranderingen in Europa op cultureel, maatschappelijk en technologisch gebied. Brons, een ‘nieuw’ metaal, vormt de motor achter grote ontwikkelingen. Daaraan vooraf ging een grootschalige migratie van mensen uit de oostelijke steppegebieden, die nieuwe gebruiken, nieuw DNA en onze taal naar het westen brachten. Dit waren gemeenschappen die bovenal verbonden waren over grote afstanden. Hun netwerk vormde het fundament van de bronstijd. 

Dankzij de uitwisseling van goederen over land en zee, technologische vooruitgang, een vroegtijdige vorm van geld en intensieve onderlinge contacten, veranderde de samenleving voorgoed. Elites ontstonden en onderhielden hechte connecties met elkaar. Religieuze ideeën, symbolen, rituelen en astronomische kennis werden wijd verspreid. Hierdoor werden afgelegen delen van Europa voor het eerst onlosmakelijk met elkaar verbonden. Macht, bezit en controle leidden niet zelden tot conflicten en uiteindelijk tot grootschalige oorlogvoering met honderden strijders. Een opvallend kenmerk van de bronstijd is de opkomst van het zwaard, een voorwerp dat specifiek is gemaakt om een tegenstander te doden. 

Samenwerking en dank 

In ‘Bronstijd. Vuur van verandering’ zijn naast stukken uit de eigen collectie, vele bruiklenen te zien van het British Museum (Verenigd Koninkrijk) , Musée d’Archéologie Nationale (Frankrijk), het Landesmuseum für Vorgeschichte Halle (Saale), het Nationalmuseet (Denemarken) en tal van andere musea en verzamelingen uit binnen- en buitenland. De tentoonstelling kwam tot stand met dank aan het Mondriaan Fonds, het Cultuurfonds, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Nico Nap Foundation, Vriendenvereniging RoMeO en Labrys Reizen. Het Rijksmuseum van Oudheden wordt gesteund door de Vriendenloterij. 

Extra’s 

Bij ‘Bronstijd. Vuur van verandering’ verschijnen een gelijknamig boek (€24,95), een zesdelige podcastserie en een RMO Magazine (€3,95). Daarnaast zijn er lezingen, rondleidingen en evenementen waaronder een Midwinterdag (21 december 2024) en een symposium voor vakgenoten (28-29 januari 2025). Bezoekers met kinderen kunnen samen door de expositiezalen dwalen met een speurboekje en tijdens de schoolvakanties zijn er extra kinderactiviteiten.